24 Uur per dag ziekenreizen per sneldienst: De ‘levenslijn’ met Harlingen

Geplaatst op 29 februari 2012 09:47

Kapitein Jacob van der Pol

Kapitein Jacob van der Pol

Wonen en recreëren op een eiland heeft talloze prettige kanten, daarover zijn eilanders en “badgasten” het eens. Maar als er serieuze medische problemen zijn, dan zijn de voorzieningen op het eiland niet altijd toereikend. Gelukkig is de sneldienst van Rederij Doeksen uitstekend voorbereid op spoedvervoer van Terschelling naar Harlingen. 24 uur per dag is er een bemanning paraat, klaar om uit te varen als een zieke of gewonde snel via Harlingen naar het ziekenhuis in Leeuwarden moet.

De sneldiensten Koegelwieck en Tiger zijn – buiten de te varen dienstregeling – permanent beschikbaar voor deze ‘ziekenreizen’. In veel gevallen (zo’n twee tot driemaal per week) kunnen de patiënten overdag mee op de reguliere afvaarten, maar gemiddeld ruim 50 maal per jaar is ook in de avond of nacht een snelle overtocht noodzakelijk. Een kapitein, een stuurman en een machinist worden dan op aangeven van een arts via de Brandaris opgepiept.

Daarbij kan het gaan om een botbreuk of om een andere niet-levensbedreigende zaak, waarbij evengoed snel vervoer gewenst is. Bij een hartinfarct of een ander ernstig medisch feit kan een helikopter worden ingeschakeld. De huisarts op het eiland neemt daarbij de beslissing, dikwijls in overleg met de ambulancemedewerkers en het ziekenhuis in Leeuwarden. In extreme noodgevallen en wanneer de snelboot niet voorhanden is, kan een beroep worden gedaan op de boot van de KNRM op Terschelling. “Bij slecht weer varen we altijd uit, al gaat het tussen Terschelling en Harlingen soms flink tekeer bij windkracht 8!”, zegt Jacob van der Pol, eerste kapitein op de sneldienst.

“Het moet altijd snel”, weet Jacob, die geregeld met de ‘pieper’ op het nachtkastje slaapt. “Wij zijn in zo’n geval echt de levenslijn tussen Terschelling en Harlingen. Er is aan boord van onze snelle schepen een aparte ruimte (ziekenboeg), met de apparatuur die je ook in de meeste ambulances aantreft. Daar kan de patiënt tijdens de tocht goed door een arts worden verzorgd, op een brancard, met zaken als zuurstof en een AED-defibrillator binnen handbereik. Alle bemanningsleden hebben overigens BHV-training gehad; we hebben meer dan eens moeten assisteren wanneer een patiënt onwel werd.”

Jacob, die al ruim 21 jaar op de sneldienst vaart, heeft in de loop van de jaren de nodige bijzondere patiënten vervoerd. “Uiteraard hebben wij ook heel wat zwangere vrouwen vervoerd, zeker sinds bepaald is dat bevallingen per definitie in het ziekenhuis moeten plaatsvinden. We hebben er heel wat gehad bij wie de bevalling toch sneller vorderde dan eerst gedacht. Eén keer kwam de huisarts tijdens zo’n nachtelijke vaart bij mij, met de woorden ‘het komt, het komt’. We zijn een tijdje stil gaan liggen op de vaarroute tot het kind geboren was, waarna we zijn teruggekeerd naar Terschelling. De bevalling was goed gegaan, het kind en de moeder waren kerngezond.”

Jacob en zijn collega’s zijn zich zeer bewust van het belang van hun werk voor de eilanders en gasten. Het kan best zwaar zijn: het kan immers voorkomen dat je buren, familie of een collega in een noodsituatie moet vervoeren. En wie pieperdienst heeft, moet dichtbij zijn auto blijven en mag tijdens een verjaardagsfeestje geen borrel nemen, ook als er geen patiënt is. “Een tijdje terug moesten we razendsnel een jongetje met een acute blindedarmontsteking wegbrengen. Dat was zogezegd kantje boord en wij zijn dan ook oprecht blij dat hij het heeft gered. Op zo’n dag hebben we extra voldoening van ons werk!”

De veerdienst in de ‘ijstijd’: ‘Hallo, hier Nova Zembla’

Geplaatst op 3 februari 2012 19:11

We weten allemaal wat er gebeurt als het begint te vriezen. IJs beheerst het openbare leven, de schaatsen gaan onder en iedereen geniet. Het weer heeft ook effect op de uitvoering van de veerdiensten van en naar de eilanden. Omdat het ijs in de Waddenzee elke dag wat meer aangroeit, heeft Rederij Doeksen de dienstregeling aangepast. De ontwikkeling van de ijsgang wordt nauwlettend in de gaten gehouden in Harlingen, maar vooral aan boord van de veerboten.

Er dreef de afgelopen dagen al zoveel ijs in de vaarroute, dat maatregelen niet konden uitblijven. Eerst zijn alle afvaarten van de sneldienst tussen Terschelling, Vlieland en Harlingen geschrapt. Dat was noodzakelijk, omdat de snelboten met veel hogere snelheid varen dan de veerboten. Dat geeft een grotere kans op schade door het ijs. Het motorkoelsysteem op dit type schepen kan door het ijs verstoppen, waardoor de motor kan uitvallen. Bovendien kunnen de waterjets problemen krijgen met losse ijsschotsen.

Maar daar bleef het niet bij. Vanaf zaterdag 4 februari varen de veerboten alleen nog bij dag; twee keer heen, twee keer terug. Richard de Vries, hoofd Operationele Zaken bij Rederij Doeksen, legt uit waarom deze vrij unieke maatregel (voor het laatst genomen in 1996) noodzakelijk werd. “Het groeiende ijs duwt de betonningen – de boeien – langs de vaarroute steeds verder uit positie; uiteindelijk kunnen ze onder het ijs raken. De kapiteins willen in deze situatie graag goed zien wat ze doen, zodat de veerboten geen betonningen kunnen raken.” Voor de goede orde: de veerboten kunnen nadrukkelijk tegen een stootje, al kunnen ze na de winter rond de waterlijn wel weer een verfje gebruiken.

Het zijn de kapiteins die, onderling overleg en in ruggespraak met de wal, de situatie permanent beoordelen. Richard: “Als ik ze onder deze omstandigheden tijdens een overtocht bel, dan nemen ze op met ‘Hallo, hier Nova Zembla’. Ik weet dat ze het werk onder deze omstandigheden boeiend vinden en ook sommige klanten kopen speciaal een kaartje omdat de overtocht nu zo bijzonder is. Maar ik weet ook dat voor hen uiteindelijk de veiligheid voor alles gaat.”

Hoewel het terugschroeven van de dienstregeling niet plezierig is voor wie de oversteek echt moet maken (de keuze uit overtochten is nadrukkelijk beperkt) heeft het weinig tot geen effect op het leven op de eilanden. Richard: “Auto’s en goederen kunnen gewoon mee, de bevoorrading van de eilanden blijft op peil.”

Op den duur kan de ijsmassa wel steeds groter worden en massieve platen vormen, met schotsen en brokken. “Dan zullen de Friesland en de Vlieland tussen de wal en de eilanden in colonne gaan varen. Mocht het daarna nog flink blijven vriezen dan laten we de schepen alleen tijdens vloed gezamenlijk varen.”

En daarna? Richard kent de situatie alleen van verhalen van oudere collega’s. Ruim twintig jaar geleden was het zover gekomen dat de Waddenzee vrijwel geheel dicht zat en dat de veerdienst gestaakt werd. “Dat zal niet gauw gebeuren. Maar als het gebeurt, dan is heel Nederland sowieso al in rep en roer. Want dan heeft het wel genoeg gevroren om een echte Elfstedentocht mogelijk te maken!”

De actuele vaarschema’s zijn op de website te raadplegen.